را از طرفداران مسلك غير مشهور دانست . قسمتى از سخنان نراقى در رسائل ومسائل چنين است : . . . هرگاه دو شهر در طول ، تفاوت فاحش داشته باشند . . . رؤيت هلال در بلد قليل الطول موجب ثبوت اوّل ماه در بلد كثير الطول نمىشود . . . چون اينها معلوم شد ، معلوم مىشود كه رؤيت هلال در بغداد كفايت ثبوت اوّل ماه در كشمير نمىكند . . . وهمچنين ديدن در مصر كفايت از براي بغداد نمىكند و . . . . . . در قواعد مسلّمه هست كه مطلق منصرف به فرد شايع مىشود ، ودر بغداد ثابت شدن رؤيت به [ رؤيت ] در كشمير مثلا از فروض نادره است . پس مراد شارع امرى است كه شايع است كه ثبوت رؤيت در ولايات قريبه به هم باشد . واز اين راه مىتوان گفت كه : مطلقا همين كه دو بلد بسيار از هم دور باشند رؤيت أحدهما مطلقا كفايت ديگرى را نمىكند ، خواه عرض وطول آنها را بدانيم يا نه ، همچنان كه ظاهر آن است كه مشهور ميان علماى دين است از قرار تصريح بعضي از علماء « 1 » . ودر تذكرة الأحباب مىنويسد : مسألة هشتم : هرگاه در ولايتي ، اوّل ماه ثابت شود ودر ولايت ديگر ثابت نشود ، پس هرگاه دو ولايت نزديك به هم باشند - مانند بغداد وكوفه ، يا كاشان وأصفهان ، يا شيراز وبصره - حكم آنها يكى است . . . وهرگاه ولايات متباعده باشند - مانند مصر وبغداد ، يا بغداد وهرات ، ويا أصفهان وقندهار - حكم آنها يكى نيست ، بنابر أقوى « 2 » . و ) قلمرو حجّيت بيّنه در رؤيت هلال در سالهاى أخير بر اثر اعتماد به ادّعاى شهود در رؤيت هلال وحجّت دانستن آن مطلقا وبدون عنايت به انظار بسيارى از فقيهان بزرگ در گذشته وحال ، مشكلاتى روى داده است ؛ در حالي كه حجّيّت بيّنه مطلقا يا در رؤيت هلال مشروط به شرائطى است از جمله : - به اتّفاق همهء فقيهان مشروط است به عدم علم يا اطمينان يا گمان ( به نظر برخى ) به خطاى آن ؛

--> ( 1 ) . رؤيت هلال ، ج 3 ، ص 2217 - 2218 . ( 2 ) . رؤيت هلال ، ج 3 ، ص 2222 .